Trong đời sống dâng hiến, người ta thường nói đến việc từ bỏ bản thân, cắt tỉa chính mình mỗi ngày để nên hoàn thiện. Khi bước vào môi trường đào luyện của cộng đoàn, các tu sĩ học sống kỷ luật, tuân giữ các quy định chung từ những điều nhỏ bé nhất: giờ giấc sinh hoạt, cầu nguyện, học tập, lao động và đời sống chung. Những điều này giúp con người được rèn luyện và trưởng thành trong đời sống thiêng liêng. Tuy nhiên, nếu không được hiểu đúng, khát vọng nên hoàn thiện có thể dẫn đến một thái độ cực đoan gọi là chủ nghĩa hoàn hảo, và điều đó mang theo nhiều nguy cơ cho đời sống nội tâm cũng như đời sống cộng đoàn.
Trước hết, chủ nghĩa hoàn hảo dễ tạo ra áp lực và căng thẳng nội tâm. Khi một người nghĩ rằng mình phải luôn làm mọi sự cách hoàn hảo và không được phép sai sót, họ sẽ cảm thấy thất vọng mỗi khi vấp ngã. Những lỗi nhỏ cũng có thể khiến họ tự trách mình quá mức, dần dần làm mất đi sự bình an và niềm vui trong ơn gọi. Trong khi đó, hành trình thiêng liêng luôn là một tiến trình trưởng thành từng bước. Thánh Phao-lô đã nói: “Không phải tôi đã đạt tới hay đã nên hoàn hảo rồi; nhưng tôi đang chạy tới để chiếm đoạt” (Pl 3,12). Lời này nhắc nhở rằng ngay cả các thánh cũng ý thức mình đang trên đường tiến tới sự trọn lành chứ chưa đạt đến ngay lập tức.
Một nguy cơ khác của chủ nghĩa hoàn hảo là dễ dẫn đến thái độ kiêu ngạo hoặc tự mãn. Khi một người quá chú trọng việc giữ luật và chu toàn bổn phận cách nghiêm ngặt, họ có thể vô tình so sánh mình với người khác và cảm thấy mình tốt hơn. Chúa Giêsu đã cảnh báo về thái độ này trong dụ ngôn người Pharisêu và người thu thuế (Lc 18,9-14). Người Pharisêu tự hào về việc giữ luật của mình, nhưng chính sự tự mãn ấy lại khiến ông không còn nhận ra lòng thương xót của Thiên Chúa.
Chủ nghĩa hoàn hảo cũng có thể làm cho đời sống cộng đoàn trở nên nặng nề. Người quá cầu toàn thường dễ trở nên cứng nhắc, khắt khe với bản thân và với anh chị em xung quanh. Họ có thể đặt nặng hình thức bên ngoài của kỷ luật mà quên đi sự cảm thông và tình huynh đệ. Trong khi đó, đời sống tu trì không chỉ là giữ luật, nhưng còn là học cách yêu thương và nâng đỡ nhau trong những giới hạn của con người.
Lịch sử Giáo Hội cho thấy nhiều vị thánh đã sống một con đường khác: con đường của sự đơn sơ và tín thác. Tê-rê-xa Hài đồng Giêsu đã dạy rằng: nên thánh không phải là làm những việc phi thường, nhưng là làm những việc rất nhỏ với tình yêu lớn. Ngài gọi đó là “con đường nhỏ”: trung thành với những bổn phận hằng ngày, chấp nhận sự yếu đuối của mình và hoàn toàn tín thác vào tình yêu của Thiên Chúa.
Nguy cơ lớn nhất của chủ nghĩa hoàn hảo là khiến con người quá dựa vào sức riêng của mình mà quên rằng sự thánh thiện trước hết là hồng ân của Thiên Chúa. Khi người tu sĩ nghĩ rằng mình phải tự làm cho mình trở nên hoàn hảo, họ dễ rơi vào thất vọng khi không đạt được điều mong muốn. Nhưng đời sống Kitô hữu luôn đặt nền trên ân sủng. Như Thánh Phao-lô đã nghe Chúa nói: “Ơn của Thầy đủ cho con” (2 Cr 12,9). Chính ân sủng của Thiên Chúa mới là nguồn sức mạnh giúp con người trưởng thành trong đời sống thiêng liêng.
Vì thế, người tu sĩ được mời gọi không phải tìm kiếm một sự hoàn hảo cứng nhắc, nhưng bước đi trong hành trình nên thánh với sự khiêm tốn và trung tín. Sự hoàn thiện thật không hệ tại ở việc không bao giờ sai lỗi, nhưng ở việc biết đứng lên sau mỗi lần vấp ngã, biết học hỏi từ những giới hạn của mình và luôn tín thác vào tình yêu của Thiên Chúa. Chính trong tiến trình kiên trì ấy, con người dần dần được biến đổi và trở nên giống Đức Kitô hơn mỗi ngày.
Joseph Trần, SDS
